Av. Yaren Sude
Doğan

Anlaşmalı boşanma davalarında eşlerin boşanma ve sonuçları (nafaka, velayet, mal paylaşımı, tazminat) konusunda tam mutabakat sağlamış olması ve evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması gerekmektedir. Bu koşullar sağlandığında ve protokol eksiksiz hazırlandığında dava tek celsede sonuçlanabilir. Mahkemelerin iş yoğunluğuna göre ortalama 1-4 hafta içerisinde duruşma günü verilmektedir.

Çekişmeli boşanma davası, eşlerden birinin aile mahkemesine dava dilekçesi vermesiyle başlar. TMK m.166 kapsamında evlilik birliğinin temelinden sarsılması, zina, hayata kast, onur kırıcı davranış, terk gibi nedenlerle açılabilir. Davanın süresi mahkemenin iş yoğunluğuna, delil durumuna ve tanık sayısına bağlı olarak 1 ila 3 yıl arasında değişebilmektedir.

Velayet kararında mahkeme çocuğun üstün yararını esas alır. Çocuğun yaşı, ebeveynlerle olan bağı, eğitim ve sağlık durumu, ebeveynlerin maddi ve manevi koşulları değerlendirilir. Küçük yaştaki çocukların velayeti genellikle anneye verilme eğiliminde olmakla birlikte her dava kendi koşullarına göre ayrı ayrı incelenir. Velayet almayan eşin kişisel ilişki (görüşme) hakkı da düzenlenir.

Türk hukukunda dört temel nafaka türü bulunur: Tedbir nafakası dava süresince ekonomik açıdan zayıf tarafa ödenir. Yoksulluk nafakası boşanma sonrası yoksulluğa düşecek tarafa hükmedilir. İştirak nafakası velayet kendisine verilmeyen eşin çocuğun bakım masraflarına katılımı içindir. Yardım nafakası ise yoksulluğa düşecek altsoy, üstsoy veya kardeşlere yöneliktir. Nafaka miktarı tarafların ekonomik durumları değerlendirilerek belirlenir.

01.01.2002 tarihinden sonra evlenen çiftler yasal edinilmiş mallara katılma rejimine tabidir. Evlilik süresince edinilen mallar (maaş, yatırım gelirleri, taşınmazlar) eşit olarak paylaşılır. Evlilik öncesi edinilen mallar, miras yoluyla edinilen mallar ve kişisel eşyalar paylaşıma dahil edilmez. Mal paylaşımı davası boşanma kararının kesinleşmesinden sonra açılır.

Evet, boşanmada kusursuz veya daha az kusurlu eş maddi ve manevi tazminat talep edebilir. Maddi tazminat, boşanma nedeniyle mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen tarafa ödenir. Manevi tazminat ise kişilik hakları saldırıya uğrayan eşe hükmedilir. Tazminat miktarı tarafların kusur oranı, ekonomik durumları ve evlilik süresi gibi kriterler dikkate alınarak mahkemece belirlenir.

Zina, TMK m.161 kapsamında özel bir boşanma sebebidir. Aldatmayı öğrenen eş, öğrenme tarihinden itibaren 6 ay ve her hâlde 5 yıl içinde dava açmalıdır. Zina ispatlandığında aldatan eş ağır kusurlu kabul edilir ve karşı taraf lehine nafaka, maddi ve manevi tazminata hükmedilebilir. Aldatan eşin kusuru nedeniyle yoksulluk nafakası talebi reddedilir.

Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre düğünde takılan tüm ziynet eşyaları (altın, bilezik, kolye, takı seti) kim tarafından ve kime takılmış olursa olsun kadına ait kabul edilmektedir. Damada takılan takılar da dahil olmak üzere tüm ziynetler gelinin kişisel malı sayılır. Boşanma davasında kadın, ziynet eşyalarının aynen iadesini veya bedelinin ödenmesini talep edebilir.

Bireysel suçlarda gözaltı süresi en fazla 24 saattir. Toplu suçlarda bu süre uzatılarak en fazla 4 güne çıkarılabilir. Gözaltına alınan kişi avukat talep etme, yakınlarına haber verme, susma hakkını kullanma ve ifade vermeme haklarına sahiptir. Yakalama anından itibaren müdafi yardımından yararlanma hakkı bulunmaktadır.

Evet, tutukluluk kararına her aşamada itiraz etmek mümkündür. Şüpheli, sanık veya müdafi tutuklama kararını veren mahkemeye itiraz dilekçesi sunabilir. İtiraz kararın tebliğinden veya öğrenilmesinden itibaren 7 gün içerisinde yapılmalıdır. Mahkeme itirazı yerinde görmezse dosyayı bir üst merciye gönderir ve üst mahkeme karar verir.

Uzlaşma, şüpheli veya sanık ile mağdur arasında bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşma sağlanmasıdır. Şikâyete bağlı suçlar ve kanunda belirtilen belirli suçlarda (hakaret, basit yaralama, tehdit, mala zarar verme gibi) uygulanır. Uzlaşma sağlanırsa kamu davası açılmaz veya açılmış dava düşer. Tarafların özgür iradeleriyle kabul etmesi zorunludur.

2 yıl veya altındaki hapis cezaları ertelenebilir; bunun için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış olması ve mahkemece tekrar suç işlemeyeceği kanaatine varılması gerekir. Kısa süreli hapis cezaları (1 yıl ve altı) ise adli para cezasına çevrilebilir. Ayrıca hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kurumu da belirli koşullarda uygulanabilmektedir.

Şikâyete bağlı suçlarda (hakaret, basit tehdit, basit yaralama vb.) mağdurun şikâyetten vazgeçmesi halinde dava düşer. Ancak re'sen soruşturulan suçlarda (kasten öldürme, nitelikli dolandırıcılık, uyuşturucu ticareti gibi) şikâyetten vazgeçme davanın düşmesine yol açmaz; kamu davası devam eder.

İlamsız icra takibinde ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içerisinde icra dairesine itiraz edilebilir. İtiraz ile takip kendiliğinden durur. Alacaklı, itirazın iptali davası veya itirazın kaldırılması yoluna başvurarak takibe devam edebilir. İlamlı icra takiplerinde ise itiraz takibi durdurmaz; ancak icra mahkemesinden icranın geri bırakılması talep edilebilir.

İcra ve İflas Kanunu'na göre borçlunun ve ailesinin geçimi için zorunlu olan eşyalar, mesleğin icrası için gerekli alet ve araçlar, lüzumlu elbise ve yatak takımları haczedilemez. Ayrıca borçlunun maaşının dörtte birinden fazlası, emekli maaşı (borçlunun rızası olmadıkça) ve çalışma gücünü kaybetmiş kişilerin tazminatları da haczedilemez mal kapsamındadır.

Türk hukukunda borç nedeniyle hapis cezası verilemez. Ancak taahhüdü ihlal (ödeme taahhüdüne uyulmaması), mal beyanında bulunmama veya gerçeğe aykırı mal beyanı gibi durumlarda disiplin hapsi veya tazyik hapsi gündeme gelebilir. Ödeme gücü olmayan borçlunun maaşının en fazla dörtte birine haciz konulabilir ve haciz yoluyla alacağın tahsili yoluna gidilir.

Evet, icra takibinde zamanaşımı alacağın türüne göre değişir. Genel zamanaşımı süresi 10 yıldır. Kira alacakları, ücret alacakları gibi belirli alacaklarda 5 yıllık zamanaşımı uygulanır. Senet (bono) alacaklarında vade tarihinden itibaren 3 yıllık zamanaşımı geçerlidir. Zamanaşımı dolmuş bir alacak için başlatılan icra takibine borçlu itiraz ederse takip durur.

İlamlı icra takibinde alacaklının elinde kesinleşmiş mahkeme kararı (ilam) bulunur; borçlunun itirazı takibi durdurmaz. İlamsız icra takibinde ise mahkeme kararı olmaksızın doğrudan icra dairesine başvurulur; borçlunun 7 gün içinde itirazı takibi otomatik olarak durdurur. Alacaklı bu durumda itirazın iptali davası açmak zorunda kalır.

En az 1 yıl kıdeminiz varsa ve iş sözleşmeniz işveren tarafından haksız veya geçersiz nedenle feshedilmişse kıdem tazminatına hak kazanırsınız. Kıdem tazminatı çalıştığınız her tam yıl için 30 günlük brüt ücretiniz üzerinden hesaplanır. Ayrıca İş Kanunu m.24'teki haklı nedenlerden biriyle (ücret ödenmemesi, mobing, sağlık sorunları) sözleşmeyi fesheden işçi de kıdem tazminatına hak kazanır.

İşe iade davası fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurularak açılır. Şartları: işyerinde en az 30 işçi çalışması, işçinin en az 6 ay kıdeme sahip olması ve feshin geçerli nedene dayanmamasıdır. Dava kabul edilirse işveren işçiyi 1 ay içinde işe başlatmak zorundadır; başlatmazsa 4-8 aylık tazminat ve boşta geçen süre ücreti (en fazla 4 ay) öder.

İş kazası geçiren işçi SGK'dan geçici iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik geliri alabilir. Bunun yanı sıra işverenden maddi ve manevi tazminat talep etme hakkı da vardır. İşverenin iş güvenliği önlemlerini almadığının tespit edilmesi halinde cezai sorumluluk da doğabilir. Ölümle sonuçlanan kazalarda yakınların destekten yoksun kalma tazminatı hakkı bulunmaktadır.

Mobing, işyerinde sistematik ve sürekli olarak uygulanan psikolojik baskı, dışlama ve yıldırma davranışlarıdır. İspat için yazışmalar, e-postalar, mesajlar, tanık beyanları, doktor raporları ve psikolojik tedavi belgeleri kullanılabilir. Mobing uygulayan işverene karşı iş sözleşmesi haklı nedenle feshedilebilir ve kıdem tazminatı ile maddi/manevi tazminat talep edilebilir.

Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla mesai sayılır. Her bir fazla çalışma saati için işçiye normal saatlik ücretinin %50 zamlı hali ödenir. Fazla mesainin ispatı işçiye ait olmakla birlikte işverenin kayıt tutma yükümlülüğü vardır. Fazla mesai alacağında 5 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır ve dava öncesinde zorunlu arabuluculuk aşamasından geçilmesi gerekmektedir.

Tıbbi malpraktis, sağlık çalışanının tıp biliminin gerektirdiği özen ve dikkat yükümlülüğüne aykırı davranarak hastaya zarar vermesidir. Hatalı ameliyat, yanlış teşhis, tedavi hatası veya ihmal bu kapsamdadır. Dava açmak için hastane kayıtları ve tıbbi belgeler temin edilir, ardından bilirkişi raporu alınarak maddi ve manevi tazminat talebiyle dava yoluna gidilir.

Hasta hakları ihlalinde öncelikle sağlık kuruluşunun Hasta Hakları Birimi'ne, ardından İl Sağlık Müdürlüğü Hasta Hakları İl Koordinatörlüğü'ne başvurabilirsiniz. Ayrıca Sağlık Bakanlığı ALO 184 hattını arayarak şikâyetinizi iletebilirsiniz. Hukuki süreç başlatmak için ise maddi ve manevi tazminat davası açma veya ceza davası yoluna gitme seçenekleriniz mevcuttur.

Evet, estetik ameliyatlar hukuken eser sözleşmesi niteliğinde kabul edildiğinden hekim belirli bir sonucu taahhüt etmiş sayılır. Hatalı estetik müdahale sonucu oluşan zararlar için maddi tazminat (tedavi masrafları, iş gücü kaybı, ek ameliyat giderleri) ve manevi tazminat talep edilebilir. Dava açmadan önce tıbbi belgelerin ve fotoğrafların muhafaza edilmesi ispat açısından büyük önem taşır.

Evet, hastanın müdahale hakkında yeterli bilgilendirilmesi ve yazılı rızasının alınması yasal zorunluluktur. Aydınlatılmış onam alınmadan yapılan tıbbi müdahale, müdahale başarılı olsa dahi hukuka aykırı kabul edilir. Bu durumda hasta, kişilik haklarının ihlali gerekçesiyle manevi tazminat talep edebilir. Acil ve hayati tehlike bulunan hallerde ise rıza aranmaksızın müdahale yapılabilir.

Kiracı tahliyesi için kiraya verenin yasal nedenlere dayanması gerekir. Tahliye taahhüdü verilmişse taahhüt tarihinden itibaren 1 ay içinde icra takibi başlatılabilir. İki haklı ihtar, ihtiyaç nedeniyle tahliye ve yeniden inşa/imar sebebiyle tahliye diğer yasal yollardır. Kira bedelini ödemeyen kiracıya 30 günlük süre verilerek ihtarname gönderilir; süre sonunda ödeme yapılmazsa tahliye davası açılır.

Konut kiralarında yıllık kira artışı bir önceki kira yılındaki 12 aylık TÜFE ortalamasını geçemez. Taraflar sözleşmede daha düşük bir oran kararlaştırabilir ancak TÜFE ortalamasının üzerinde bir artış hükmü geçersizdir. Kira sözleşmesinin 5 yılını dolduran kiracılar için mahkemeden kira tespit davası açılarak emsal kira bedeli belirlenebilir.

Tapu iptal ve tescil davası, tapu kaydının gerçek hak durumunu yansıtmadığı durumlarda açılan bir davadır. Hile, aldatma, sahtecilik, ehliyetsizlik veya muvazaa (danışıklı işlem) gibi nedenlerle tapu kaydının düzeltilmesi talep edilir. Dava taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılır ve karar kesinleşmeden tapu müdürlüğünce işlem yapılamaz.

Kiracı, kira sözleşmesinin sona ermesi ve taşınmazı hasarsız teslim etmesi halinde depozitonun iadesini talep edebilir. Ev sahibi depoziteyi iade etmezse noter aracılığıyla ihtarname çekilerek talep bildirilir. İhtara rağmen ödeme yapılmazsa icra takibi başlatılabilir veya sulh hukuk mahkemesinde alacak davası açılabilir. Depozitonun banka hesabına yatırılmış olması ispat açısından önemlidir.

Kat mülkiyetinde ortak alan uyuşmazlıkları (otopark, bahçe, çatı, merdiven boşluğu) öncelikle kat malikleri kurulu toplantısında çoğunluk kararıyla çözülmeye çalışılır. Anlaşma sağlanamazsa sulh hukuk mahkemesine başvurulabilir. Ortak giderlere katılmayan kat maliki hakkında icra takibi yapılabilir ve aidatı ödemeyen malike aylık %5 gecikme tazminatı uygulanabilir.